Bitez’in Mandalina Bahçeleri: Kokulu Mandalina, Yeşil Hasat ve Aralık Şenliği
Bitez’in ara yolları hâlâ mandalina bahçelerinin arasından geçer. Coğrafi işaretli Bodrum mandalinasını ne zaman, nerede ve nasıl tanıyacağınızı anlatıyoruz.
BALIKÇI İSMET · BİTEZ · YAYIN: 26 EKİM 2026 · 7 DAKİKA OKUMA
Bitez neden mandalina kokar
Bitez’i Bodrum’un geri kalanından ayıran şeylerden biri, köy ile deniz arasındaki bahçelerdir. Aralıkta bu yollardan geçen herkes kokuyu meyveyi görmeden önce alır. Bodrum mandalinasına yörede bu yüzden “kokulu mandalina” da denir.
Bu meyve 2009’dan beri tescilli bir coğrafi işarettir. Türk Patent kaydına göre “Bodrum Mandarini” menşe adıyla korunur ve yarımadada Ortakent-Yahşi, Bitez, Gümüşlük, Turgutreis, Gündoğan, Konacık ve Göltürkbükü ile bunlara bağlı köylerde yetişir. Tescil 11 Aralık 2011 tarihli Resmî Gazete’de ilan edilmiştir.
Bodrum Belediyesi’nin mandalina kitapçığına göre ağacın tohumları 20. yüzyılın başlarında doğu Ege adalarından ve Filistin’den getirilmiştir. Kitapçık bu bahçeleri “babalarımızdan, dedelerimizden kalan emanet” diye anar.
Meyveyi tanımak
Bodrum mandalinası küçük-orta boy ve yassıdır. Sap dibinde oluklar vardır. Kabuğu ince, hafif pürüzlü ve kolay soyulur. Kokusunu kabuğundaki uçucu yağlara borçludur. Tescil belgesine göre meyve başına ortalama 19 çekirdek çıkar.
Ağaçlar nisan-mayısta çiçek açar. Meyve kasımda normal büyüklüğüne ulaşıp renk değiştirmeye başlar ve 15 Aralık’tan sonra tam olgunluğa gelir. Hasat şubat sonuna kadar sürer.
Bu meyvenin bir zaafı da vardır: Olgunlaştıktan sonra hızla puflaşır, suyunu kaybeder ve dalda uzun kalmaz. Taşımaya ve depolamaya pek elverişli değildir. Tescil belgesine göre toplanan ürün normal şartlarda 10 gün, soğuk depoda 21 gün dayanır. Bodrum mandalinasının en iyisini bu yüzden yarımadada, bahçesine yakın yerde yersiniz.
Ağustosta yeşil hasat
Bodrum mandalinası yalnızca olgun meyve olarak kullanılmaz. Belediye kitapçığına göre ağustos sonuna doğru 40–50 grama ulaşan yeşil meyve; pastacılıkta, dondurmada, kokteyllerde ve salatalarda ithal misket limonu ve kamkat yerine kullanılır. Yazın Bitez’e gelip mandalina mevsimini kaçırdığını düşünenler için kokunun bu ilk hâli bir tesellidir.
Olgun meyveden reçel, marmelat, lokum, şekerleme, sirke ve kolonya yapılır. Mandalina gazozu bölgede sevilir. Uçucu yağı sabuna da girer.
Aralık şenliği
Bodrum’da yıllardır aralık sonu ile ocak başı arasında mandalina şenlikleri düzenleniyor. Belediye kitapçığı, mandalinaların kasalara doldurulup teknelere yüklendiği eski taşımacılığın şenlikte canlandırıldığını anlatır. Son yıllarda Bitez’de Bodrum Belediyesi, Bodrum Mandalin Hareketi ve Bitez Mahalle Muhtarlığı’nın birlikte düzenlediği Bodrum Mandalin Festivali yapıldı. Tarihler her yıl değişir, gitmeden önce belediyenin duyurusuna bakın.
Bahçeler daralıyor
Rekolte düşüyor. Aralık 2025 haberlerine göre 2022’de 3.500 ton olan yarımada rekoltesi önce 3.000 tona geriledi, 2025’te bunun da altına indi. Aynı haberlerde bahçelerin sökülüp yerine site ve otel yapıldığı, ağustos sıcaklarının da verimi düşürdüğü aktarılıyor. Fiyat farkı da çarpıcı: Bahçede kilosu 15–20 liraya satılan mandalinanın manavda 100 liraya kadar çıktığı bildirildi.
Mandalinayı doğrudan üreticiden almak, bu bahçelerin ayakta kalmasına yapılabilecek en somut katkıdır. Bahçelere ise izinsiz girmeyin ve daldan meyve koparmayın. Hepsi birinin geçim kaynağıdır.